BURNOUT: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΠΩΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΤΑΙ

Το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης, γνωστό και ως “burn-out”, αναγνωρίστηκε και ονομάστηκε έτσι το 1974 από τον Freudenberger, έπειτα από έρευνα πάνω στις επιπτώσεις της υπερβολικής εργασιακής πίεσης σε ποικίλα επαγγέλματα. Συνήθως παρατηρείται σε κοινωνικούς λειτουργούς, νοσοκομειακούς, καθηγητές, καθώς επίσης και στις αστυνομικές δυνάμεις. Έκτοτε οι έρευνες γύρω από το “burn-out” έχουν πολλαπλασιαστεί, συχνά και σε άλλους επαγγελματικούς κλάδους.

Σύμφωνα με τους Ganster και Shaubroeck, το “burn-out” είναι η χρόνια συναισθηματική αντίδραση σε υπερβολικά ακραίες εργασιακές απαιτήσεις, κυρίως πίεση, εντάσεις και συγκρούσεις στο περιβάλλον εργασίας, που συνήθως προκύπτουν κατά την επαφή και φροντίδα άλλων ατόμων.

Ορισμένα από τα συμπτώματα εργασιακού “burn-out”

  • Χρόνια αίσθηση κούρασης κι εξάντλησης
  • Συνεχής αυτοκριτική σχετικά με την επίτευξη στόχων
  • Θυμός απέναντι σε αυτούς με απαιτήσεις
  • Συχνές συναισθηματικές εκρήξεις
  • Κινισμός, αρνητικότητα και εκνευρισμός
  • Συχνοί πονοκέφαλοι και γαστροεντερικές ενοχλήσεις
  • Υποψία
  • Αίσθημα ανημποριάς 
  • Αυπνίες και κατάθλιψη
  • Αστάθια βάρους
  • Αυξημένα ποσοστά λήψης ρίσκων

Οι περισσότεροι ερευνητές έχουν υιοθετήσει την προσέγγιση της Maslach, σύμφωνα με την οποία το “burn-out” αποτελείται από τρεις παράγοντες:

  1. Συναισθηματική εξάντληση
  2. Αποπροσωποποίηση στο εργασιακό περιβάλλον
  3. Χαμηλή αυτοεκτίμηση και αίσθηση μη επίτευξης στόχων

Η συναισθηματική εξάντληση χαρακτηρίζεται από την εξάντληση ψυχικής ενέργειας, μαζί με μια αίσθηση πως τα ψυχικά αποθέματα κάποιου δεν είναι επαρκή ώστε να αντιμετωπίσει μια κατάσταση στο χώρο εργασίας του - και όχι μόνο. Ο τρίτος παράγοντας του “burn-out” χαρακτηρίζεται από τη τάση ο πάσχων να διακατέχεται από απαισιοδοξία, συνεχώς αμφισβητώντας τις ικανότητες του και την εργασιακή του επίδοση. Ως συνέπεια, η επίτευξη στόχων φαντάζει πάντα άπιαστη, και το συναίσθημα ανικανότητας εντείνεται.

Οι παράγοντες που μπορεί να προκαλέσουν ή να υποβοηθήσουν το φαινόμενο επίσης ερευνώνται, όπως λόγου χάρη η έλλειψη ξεκάθαρων στόχων, η ισχυρή πίεση και οι αντιφατικές απαιτήσεις, καθώς επίσης και η έλλειψη χρόνου για λήψη αποφάσεων που ίσως επηρεάσουν τον ίδιο ή τους συνεργάτες μακροπρόθεσμα. Η κακή δομή μιας επιχείρησης μπορεί επίσης να παίξει ρόλο.

Οι συνέπειες του “burn-out” είναι παρόμοιες στη φύση τους με το συνεχές εργασιακό stress, με τη διαφορά ότι το άτομο που υποφέρει από αυτό τις βιώνει με μεγαλύτερη συχνότητα και πιο έντονο τρόπο.

Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερες επιχειρήσεις προσφέρουν στους υπαλλήλους τους υποστήριξη μέσω προγραμμάτων υγείας, με τη διαχείριση του stress ως κύριο μέλημα. Παρά το γεγονός πως η αναγνώριση του “burn-out” πολλές φορές είναι περίπλοκη λόγω των πολλαπλών επιπέδων stress κάποιου και τις διαφορές στην προσωπικότητα καθενός μας, οι τεχνικές διαχείρισης stress, καθώς επίσης και interventions, παρεμβάσεις δηλαδή από επαγγελματίες υγείας, μπορούν να βοηθήσουν. 

Άμεσα οφέλη από την αντιμετώπιση του “burn-out” είναι η καλύτερη διαχείριση προσωπικού χρόνου κι ενέργειας, η αποφυγή ή και υπερπήδηση αρνητικών καταστάσεων πιο άμεσα, καλυτέρευση της ποιότητας του ύπνου, ενώ γίνεται πιο εύκολη και ο εντοπισμός πηγών stress. Η τεχνικές διαχείρισης stress μπορεί να απαιτούν μεγαλύτερη δέσμευση τόσο από τον εκάστοτε υπάλληλο όσο και από τη διοίκηση, αλλά έρευνες δείχνουν πως τα οφέλη, τόσο τα άμεσα όσο και τα μακροπρόθεσμα, έχουν επίδραση τόσο στην υγεία των εργαζομένων όσο και στην επιχείρηση στο σύνολο της.

 

Elisabeth Calbari (MISCP) 

Psychologist ⎮ Brain Fitness Trainer ⎮ Biofeedback & Mindfulness Trainer      

Founder Self Balance

 

Elisabeth Calbari is a psychologist, trainer, author and science journalist reporting on the brain, psychology and behavioural sciences.  She is a trainer on self-improvement and wellness programs that lead to better performance, focus, resilience and emotional control. She develops neurofeedback-based leadership programs where executives learn how to optimise motivation, concentration, stability under pressure and emotions during key moments and peak stress.  She is the founder of Self Balance in Greece, representative of HeartMath products and services in Greece and a Mindfulness Trainer in business settings.